Na stronach internetowych Rządowego Centrum Legislacji opublikowana została nowa wersja projektu ustawy o fundacji rodzinnej, opracowanego przez Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii we współpracy z Ministerstwem Finansów. Nowy projekt uwzględnia uwagi przedstawione do przepisów projektowanej ustawy w ramach konsultacji publicznych.Kary administracyjne związane z przekroczeniem limitów opóźnień wymierzane są przez Prezesa UOKiK, który identyfikuje podmioty dopuszczające się opóźnień, m.in. na podstawie składanych sprawozdań o stosowanych terminach zapłaty. Nowelizacja przepisów rozszerzyła katalog podmiotów zobowiązanych do składania sprawozdań o spółki nieruchomościowe.

Istotą ustawy jest wprowadzenie do polskiego systemu prawnego instytucji fundacji rodzinnej, ułatwiającej sukcesję polskich przedsiębiorstw rodzinnych i umożliwiającej akumulację oraz ochronę majątku rodzinnego. Do najistotniejszych zmian przewidzianych w nowym projekcie należą: umożliwienie fundacji dokonywania określonych czynności z zakresu działalności gospodarczej w ramach zarządzania majątkiem i inwestowania go oraz zmiany w zasadach opodatkowania dochodów fundacji z zysków kapitałowych (dywidend) i odsetek.

Poniżej prezentujemy uregulowania dotyczące instytucji fundacji rodzinnej przewidziane w zmienionym projekcie ustawy.

Fundacja rodzinna

Fundacja rodzinna ma być w założeniu podmiotem odpowiedzialnym za zarządzanie majątkiem firmy rodzinnej i stanowiącym zabezpieczenie majątkowe grupy osób wskazanej przez fundatora - w praktyce najczęściej rodziny, umożliwiającym efektywne przeprowadzenie procesu sukcesji rodzinnej działalności biznesowej.

Fundacja rodzinna będzie musiała posiadać siedzibę na terytorium RP i będzie posiadać osobowość prawną. Dla utworzenia fundacji konieczne będzie sporządzenie przez notariusza aktu założycielskiego albo testamentu, obejmującego oświadczenie o utworzeniu fundacji rodzinnej. Fundację rodzinną będą mogły zakładać jedynie osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych lub kilka takich osób, które wspólnie będą posiadać status fundatora (fundacja rodzinna tworzona w testamencie będzie miała tylko jednego fundatora). Z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego albo otwarcia testamentu powstanie fundacja rodzinna w organizacji, która będzie mogła we własnym imieniu zarządzać posiadanym majątkiem i zapewniać jego ochronę.

Organami fundacji rodzinnej będą zarząd, rada protektorów oraz zgromadzenie beneficjentów. Zarząd będzie powoływany przez fundatora i będzie pełnił funkcję podobną do zarządu w spółkach kapitałowych. Rada protektorów będzie sprawować nadzór nad działalnością fundacji rodzinnej i zgodnością jej działania z prawem i aktami wewnętrznymi fundacji. Natomiast do kompetencji zgromadzenia beneficjentów należeć będzie, m.in. powoływanie i odwoływanie członków zarządu fundacji rodzinnej w przypadku braku fundatora i rady protektorów oraz podejmowanie uchwał w sprawach określonych w ustawie lub statucie fundacji rodzinnej.

Beneficjenci fundacji rodzinnej

Krąg beneficjentów fundacji rodzinnej oraz zakres ich uprawnień będzie ustalany przez fundatora. Beneficjentem fundacji będzie mogła zostać nie tylko osoba fizyczna spokrewniona z fundatorem, ale także organizacja pożytku publicznego.

W przypadku zagrożenia wypłacalności fundacji wobec wierzycieli niebędących jej beneficjentami, wypłata na rzecz beneficjentów będzie uzależniona od bieżącej sytuacji finansowej fundacji rodzinnej, a organ zarządzający fundacji będzie miał możliwość miarkowania wypłat.

Działalność gospodarcza

Nowa wersja projektu ustawy utrzymuje, co do zasady, zakaz prowadzenia przez fundację rodzinną działalności gospodarczej, co uzasadniane jest założeniem ograniczenia ryzyk związanych z prowadzeniem takiej działalności i koniecznością ochrony wnoszonego do niej majątku.  

W nowym projekcie ustawy zawarto jednak katalog czynności, które będą mogły być podejmowane przez fundacje rodzinne w zakresie zarządzenia majątkiem i inwestowania. Czynności te będą mogły polegać na:

  • zbywaniu mienia, którego fundacja będzie posiadaczem lub właścicielem (o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia);
  • najmie, dzierżawie lub udostępnianiu mienia na innej podstawie;
  • przystępowaniu i uczestnictwie w spółkach handlowych, funduszach inwestycyjnych, spółdzielniach oraz podmiotach o podobnym charakterze mających swoją siedzibę w kraju lub zagranicą;
  • nabywaniu i zbywaniu papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;
  • udzielaniu pożyczek spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna będzie posiadać udziały lub akcje i spółkom osobowym, w których będzie uczestniczyć jako wspólnik, a także beneficjentom fundacji;
  • obrocie zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z jej działalnością;
  • prowadzeniu przedsiębiorstwa w ramach gospodarstwa rolnego.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej

Istotne zmiany dotyczą również zasad opodatkowania fundacji rodzinnej.

Nowy projekt ustawy wprowadza podatkowe zwolnienie przedmiotowe dotyczące przychodów kapitałowych fundacji.

W zakresie CIT obejmuje ono zwolnienie z podatku od przychodów fundacji rodzinnej z zysków kapitałowych (w tym dywidend) oraz przychodów z tytułu odsetek, a także co do zasady przychodów z  zysków kapitałowych i odsetek otrzymywanych od trustów podlegających w państwie, w którym mają siedzibę opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, których majątek składa się wyłącznie z darowizn fundatora lub osób, które byłyby powołane do spadku jako spadkobierca ustawowy.

Zwolnienie to oznacza, że fundacja rodzinna nie będzie odprowadzać 19 proc. CIT od dywidend i innych zysków kapitałowych otrzymywanych od spółek, których będzie właścicielem lub udziałowcem. Środki pochodzące z tych źródeł opodatkowane będą jedynie po stronie beneficjentów, w przypadku otrzymania przez nich świadczenia od fundacji rodzinnej oraz mienia po likwidacji fundacji rodzinnej (lub w ramach uzupełnienia zachowku).

Wypłaty dokonywane na rzecz najbliższej rodziny fundatora (nowy projekt dodaje do dotychczasowego katalogu tych osób, tj. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy, także zięcia, synową oraz teściów) oraz samego fundatora będą zwolnione od podatku od spadków i darowizn w części, jaka została sfinansowana z mienia wniesionego przez fundatora do fundacji (oraz dochodów z niego). Zwolnienie to nie będzie miało zastosowania w stosunku do świadczeń pochodzących z dochodów fundacji rodzinnej, które korzystały ze zwolnienia z CIT dotyczącego dochodów fundacji z zysków kapitałowych i odsetek. Wypłaty na rzecz pozostałych beneficjentów będą opodatkowane z zastosowaniem ogólnych skal podatkowych określonych w przepisach ustawy o podatku od spadków i darowizn dla nabywców zaliczonych do jednej z trzech grup, z wyjątkiem świadczeń których przedmiotem będą dochody lub przychody fundacji rodzinnej korzystające ze zwolnienia z CIT – w ich przypadku stawka podatku od spadków i darowizn będzie wynosić 19 proc.

Jako płatnik podatku od spadków i darowizn fundacja zobowiązana będzie do prowadzenia odpowiednich ewidencji mienia odrębnie dla każdego z fundatorów oraz ewidencji świadczeń fundacji rodzinnej.

Zwolnienia podatkowe dotyczące fundacji rodzinnej w zakresie CIT oraz podatku od spadków i darowizn na rzecz osób należących do kręgu najbliższej rodziny fundatora mogą pozwolić na korzystne i efektywne przekazanie biznesu następnemu pokoleniu i pozostałym członkom rodziny.

Pozostałe zmiany

Nowa wersja projektu ustawy przewiduje utworzenie odrębnego rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez sądy okręgowe, na wzór rejestru funduszy inwestycyjnych (poprzednia wersja projektu zakładała prowadzenie rejestru fundacji rodzinnych przez Krajowy Rejestr Sądowy).

W odniesieniu do nowelizacji przepisów prawa spadkowego dotyczących zachowku w nowym projekcie uwzględniono ograniczenie czasowe dotyczące przekazania majątku do fundacji rodzinnej przy ustalaniu wysokości należnego zachowku. Tym samym projekt zakłada stosowanie do fundacji rodzinnych w tym względzie podstawowych reguł określonych w prawie spadkowym. Ustawa przewiduje także możliwość zrzeczenia się zachowku, rozłożenia go na raty, odroczenia terminu płatności, czy obniżenia jego wysokości w przypadku uwzględniania przy obliczeniu zachowku m.in. zapewnienia kontynuacji działalności przedsiębiorstwa.

Zmodyfikowane zostały również przepisy dotyczące posiedzeń organów fundacji, a także ponoszenia odpowiedzialności przez członków tych organów oraz ich wynagradzania.

Wejście w życie

Opublikowany projekt ustawy jest obecnie na etapie opiniowania w rządzie. Planowany termin wejścia w życie przepisów o fundacji rodzinnej to aktualnie 1 czerwca 2022 r.

Jeżeli są Państwo zainteresowani szczegółami dotyczącymi omawianych zagadnień, prosimy o kontakt.