close
Share with your friends

15 kwietnia 2021 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-935/19, dotyczącej zgodności z prawem UE polskich przepisów o dodatkowym zobowiązaniu podatkowym w VAT (tzw. sankcji VAT), nakładanym przez organ podatkowy w przypadku stwierdzenia różnicy pomiędzy prawidłową kwotą należnego podatku, zwrotu podatku lub nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, a kwotą wykazaną przez podatnika.

W wyroku TSUE stwierdził, że przepisy dyrektywy VAT i wynikająca z nich zasada proporcjonalności stoją na przeszkodzie nakładaniu na podatnika (nabywcę nieruchomości), który błędnie zakwalifikował transakcję zwolnioną z VAT jako niepodlegającą zwolnieniu i dokonał odliczenia podatku naliczonego, sankcji wynoszącej 20 proc. nienależnie żądanej kwoty zwrotu VAT.

Poniżej prezentujemy najistotniejsze wnioski wynikające z wyroku TSUE.

Tło sprawy

Sprawa rozstrzygnięta przez Trybunał dotyczyła polskiej spółki, która nabyła nieruchomość zasiedloną przez ponad dwa lata. W akcie notarialnym nabycia nieruchomości cenę określono w kwotach brutto (zawierających VAT). Sprzedający wystawił również fakturę wykazującą kwotę należnego VAT.

Spółka nabywająca nieruchomość zapłaciła tę kwotę VAT, uznając ją jednocześnie za kwotę podatku naliczonego. Następnie spółka złożyła deklarację, w której dokonała odliczenia podatku i wykazała nadwyżkę VAT naliczonego nad należnym do zwrotu.

W wyniku kontroli podatkowej urząd skarbowy stwierdził jednak, że zgodnie z przepisami dostawa nieruchomości była co do zasady w całości zwolniona z VAT, a strony transakcji nie złożyły oświadczenia o rezygnacji z tego zwolnienia. W związku z tym spółka nie była uprawniona do odliczenia VAT naliczonego wynikającego z nabycia nieruchomości.

Spółka złożyła korektę deklaracji uwzględniającą nieprawidłowości stwierdzone przez urząd. Pomimo złożenia korekty, organ podatkowy wydał decyzję nakładającą na spółkę sankcję w postaci dodatkowego zobowiązania podatkowego, wynoszącą 20 proc. kwoty zawyżenia nienależnie żądanego zwrotu VAT.

Pytanie prejudycjalne

W wyniku odwołania od decyzji, a następnie skargi złożonej przez spółkę sprawa trafiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który postanowieniem z 3 października 2021 r., sygn. I SA/Wr 448/19, postanowił zadać TSUE pytanie prejudycjalne dotyczące zgodności polskich przepisów umożliwiających nakładanie w powyższej sytuacji dodatkowego sankcyjnego zobowiązania podatkowego, z unijnymi regulacjami o VAT.

Sąd uznał za konieczne ustalenie, czy stosowanie tego rodzaju sankcji, w sytuacji gdy popełniony przez spółkę błąd nie spowodował, że doszło do uszczuplenia należności podatkowych i który to błąd cechuje brak przesłanek wskazujących na oszustwo, pozostaje w zgodzie z zasadami proporcjonalności i neutralności VAT oraz czy jest ono uzasadnione w świetle celów polegających na zapewnieniu prawidłowego poboru podatku i uniknięciu oszustw podatkowych.

Orzeczenie TSUE

W wydanym wyroku TSUE wskazał, że zgodnie z dyrektywą VAT państwa członkowskie UE są zasadniczo upoważnione do przyjęcia przepisów w celu zapewnienia prawidłowego poboru VAT i zapobiegania oszustwom podatkowym. Państwa członkowskie mają również co do zasady kompetencję do dokonania wyboru sankcji, które uznają za odpowiednie w przypadku nieprzestrzegania warunków przewidzianych w przepisach Unii w celu skorzystania z prawa do odliczenia VAT.

Trybunał stwierdził jednak, że sankcje takie nie mogą wykraczać poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia celów obejmujących zapewnienie prawidłowego poboru podatku i zapobieganie oszustwom podatkowym. Dla dokonania oceny czy sankcja jest zgodna z zasadą proporcjonalności, należało więc uwzględnić w szczególności charakter i wagę naruszenia, którego ukaraniu służy ta sankcja oraz sposób ustalania jej kwoty.

TSUE zauważył także, że celem wprowadzenia będącej przedmiotem sporu sankcji do porządku prawnego, było „przekonanie podatników do rzetelnego i starannego wypełniania deklaracji podatkowych”, a w przypadku nieprawidłowości – do dokonywania ich korekty, by dzięki temu realizować cel polegający na zapewnieniu prawidłowego poboru VAT. W przypadku jednak gdy kwota sankcji zostanie ustalona na 20 proc. kwoty zawyżenia nadwyżki VAT, nie może ona zgodnie z polskimi przepisami zostać obniżona stosownie do konkretnych okoliczności danego przypadku (z wyjątkiem przypadków, w których nieprawidłowość wynika z drobnych błędów). Sankcja ma więc zastosowanie bez rozróżnienia zarówno w sytuacji, w której zawyżenie kwoty nadwyżki VAT wynika z błędu, który to błąd cechował brak przesłanek wskazujących na oszustwo i który nie spowodował uszczuplenia należności podatkowych, jak i w sytuacjach, w których nie występują takie szczególne okoliczności.

Zdaniem Trybunału, taki sposób ustalania sankcji VAT, stosowanej automatycznie, nie daje organom podatkowym możliwości dostosowania kwoty sankcji do konkretnych okoliczności danej sprawy i zindywidualizowania jej w sposób prowadzący do zapewnienia, by nie wykraczała ona poza to, co jest niezbędne do realizacji prawidłowego poboru podatku i zapobiegania oszustwom podatkowym. 

W konsekwencji TSUE stwierdził, że unijne regulacje VAT stoją na przeszkodzie przepisom krajowym, które nakładają na podatnika, który błędnie zakwalifikował transakcję zwolnioną z VAT jako transakcję podlegającą temu podatkowi na ogólnych zasadach, sankcję wynoszącą 20 proc. kwoty zawyżenia zwrotu VAT, przy braku przesłanek wskazujących na oszustwo podatkowe i braku uszczuplenie wpływów do Skarbu Państwa.

Wyrok TSUE otwiera możliwość odzyskania kwot sankcji VAT nałożonych przez organy podatkowe. Należy jednak każdorazowo zbadać okoliczności nałożenia tejże sankcji.

Jeżeli są Państwo zainteresowani szczegółami dotyczącymi omawianego zagadnienia, prosimy o kontakt.

Jak możemy pomóc Państwa firmie?

Bądź na bieżąco