close
Share with your friends

XBRL – nowy standard raportów rocznych dla emitentów – Monika Warmbier, Marek Żyliński, Piotr Pawlak

XBRL – nowy standard raportów rocznych dla emitentów

Raporty roczne emitentów papierów wartościowych mają w najbliższym czasie ulec istotnym zmianom, dzięki którym staną się bardziej dostępne i użyteczne dla uczestników rynku. Standard XBRL, zdaniem Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych („ESMA”), ułatwi inwestorom dostęp do danych i ich analizę. Nie jest on jednak na świecie niczym nowym, powszechnie wykorzystuje się go w biznesie. Kiedy zatem znajomość XBRL stanie się w Unii Europejskiej podstawowym wymogiem dla każdego specjalisty odpowiedzialnego za proces raportowania?

Powiązane treści

Zmiany w prawie, czyli co nas czeka

Począwszy od 1 stycznia 2020 r. jednostki będące emitentami papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym na terytorium Unii Europejskiej będą mieć obowiązek sporządzania raportów rocznych w jednolitym europejskim formacie raportowania („ESEF”). Konieczność wprowadzenia nowych wymogów raportowania wynika z Dyrektywy 2004/109/WE, która zobowiązała ESMA do opracowania projektu standardów regulacyjnych określających elektroniczny format sprawozdawczości. Taki projekt został przygotowany, a następnie przyjęty rozporządzeniem Komisji Europejskiej. 29 maja 2019 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej opublikowane zostało Rozporządzenie Komisji (UE) 2018/815 z dnia 17 grudnia 2018 r. („Rozporządzenie”) uzupełniające dyrektywę 2004/109/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do regulacyjnych standardów technicznych dotyczących specyfikacji jednolitego elektronicznego formatu sprawozdawczego.

Przyjęte rozporządzeniem Komisji Europejskiej standardy techniczne są aktem delegowanym przez dyrektywę, a więc po przyjęciu obowiązują bezpośrednio we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Rozporządzenie ma zastosowanie do raportów rocznych zawierających sprawozdania finansowe sporządzone za okres sprawozdawczy rozpoczynający się 1 stycznia 2020 r. lub później. Tym samym emitenci mają niewiele czasu, aby przygotować się do nowych wymogów raportowania. Wprowadzone zmiany mają na celu zwiększenie porównywalności sprawozdań, ułatwienie analiz i możliwość tworzenia baz z danymi finansowymi emitentów gromadzonych w ujednoliconym formacie. 

Założeniem nowych wymogów jest, aby:

  • raporty roczne emitentów były sporządzone w formacie XHTML,
  • skonsolidowane sprawozdania finansowe sporządzone zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej (MSSF), będące elementem skonsolidowanego raportu rocznego emitentów, znakowane były przy użyciu języka znaczników XBRL,
  • znaczniki XBRL były umieszczone w ujednoliconym dokumencie XHTML przy użyciu specyfikacji standardu Inline XBRL (iXBRL).

Emitenci, którzy nie sporządzają skonsolidowanych sprawozdań finansowych, mieliby jedynie przygotowywać raporty roczne w formacie XHTML, lecz bez konieczności ich oznakowywania przy użyciu znaczników XBRL.

Wprowadzenie nowych wymogów będzie odbywać się stopniowo. Warto jednak podkreślić, że sprawozdania finansowe sporządzone w ESEF będą przedmiotem badania przez biegłego rewidenta. Dla rocznych sprawozdań finansowych sporządzanych za okresy rozpoczynające się 1 stycznia 2020 r. i później podstawowe elementy skonsolidowanych sprawozdań finansowych sporządzonych zgodnie z MSSF będą znakowane szczegółowo przy użyciu języka znaczników XBRL. W praktyce oznacza to konieczność przypisania znacznika do każdej prezentowanej liczby w sprawozdaniach z sytuacji finansowej, z zysków lub strat i całkowitych dochodów (lub z zysków lub strat i odrębnie w sprawozdaniu z całkowitych dochodów), z przepływów pieniężnych oraz ze zmian w kapitale własnym. Ponadto, dla sprawozdań finansowych za okresy rozpoczynające się 1 stycznia 2022 r. i później, również informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego będzie znakowana w języku XBRL.

Na ten moment dodatkowe informacje i objaśnienia znakowane będą jako elementy zbiorcze (tzw. znakowanie blokowe), np. jako cały akapit, bez konieczności szczegółowego znakowania poszczególnych liczb zawartych w opisach tekstowych. Warto zwrócić w tym miejscu uwagę, że wymóg szczegółowego znakowania danych w notach objaśniających był rozważany podczas tworzenia Rozporządzenia i ostatecznie jego wdrożenie zostało na tą chwilę odroczone ze względu na potencjalnie zbyt duże obciążenie dla emitentów. Nie można jednak wykluczyć, że konieczność szczegółowego znakowania kwot zawartych w notach objaśniających może się pojawić w przyszłości jako kolejny etap wdrożenia raportowania XBRL. W niektórych krajach znakowanie szczegółowe w odniesieniu do informacji dodatkowej jest już obowiązkowe, jak np. w USA. 

SŁOWNIK STANDARDÓW TECHNICZNYCH

Choć opisywane standardy techniczne są szeroko stosowane na całym świecie, nie oznacza to, że każda osoba pracująca w sprawozdawczości finansowej miała z nimi doświadczenie w pracy zawodowej.

1~ FORMAT XHTML

Zaproponowany przez ESMA ujednolicony format XHTML (ang. eXtensible Hyper- Text Markup Language) nie jest prawnie zastrzeżony, dlatego może być swobodnie używany. Odczytanie plików w XHTML nie wymaga specjalistycznego oprogramowania – wystarczy zwykła przeglądarka internetowa.

2~ STANDARD XBRL

Standard XBRL (ang. eXtensible Business Reporting Language) stanowi swego rodzaju język sprawozdawczości finansowej, zaprojektowany do wymiany informacji finansowych. Jego podstawową cechą jest jednoznaczna identyfikacja danych w sprawozdaniu finansowym poprzez powiązanie każdego elementu oraz każdej liczby do wcześniej opublikowanego i ujednoliconego słownika, zwanego taksonomią XBRL, oraz przypisanie im atrybutów, takich jak waluta, poziom zaokrągleń stosowany przy prezentacji kwot czy okres, jakiego dotyczy.

3~ SPECYFIKACJA IXBRL

Inline XBRL (iXBRL) to specjalna wersja standardu XBRL łącząca w sobie zalety HTML i XBRL. Sam standard XBRL to kod, który – bez zastosowania odpowiedniego oprogramowania – nie jest czytelny dla człowieka. Czytelność bez konieczności korzystania z dodatkowego oprogramowania zapewnia właśnie iXBRL, który korzysta z mechanizmu osadzania znaczników XBRL w dokumentach XHTML w taki sposób, aby umożliwić ich wizualizację. Dzięki takiemu połączeniu możliwe będzie odczytywanie sporządzonych i oznakowanych sprawozdań finansowych za pomocą przeglądarek internetowych czy też innych aplikacji do tego dedykowanych.

Taksonomia MSSF i jej rozszerzenia

Jednym głównych wymiarów znaczników XBRL jest taksonomia MSSF, która stanowi rodzaj słownika umożliwiającego przypisanie wybranej kwocie w sprawozdaniu finansowym „znaczenia” w postaci wartości opisywanej w standardach rachunkowości – niezależnie od tego, jaką nazwę emitent stosuje w odniesieniu do danej pozycji w swoim sprawozdaniu. Podstawowa taksonomia, która ma być wykorzystywana na potrzeby znakowania skonsolidowanych sprawozdań finansowych sporządzonych zgodnie z MSSF, znajduje się w załączniku do Rozporządzenia i opiera się na taksonomii MSSF opracowanej przez zespół działający w ramach Fundacji Rady Międzynarodowych Standardów Rachunkowości. Jest ona aktualizowana w cyklach rocznych, wraz z wdrażanymi zmianami do MSSF.

Obecnie taksonomia zawiera kilka tysięcy pozycji. Każda z nich jest szczegółowo opisana, ma określoną etykietę, typ i atrybut, charakter księgowy oraz odniesienie do określonego paragrafu standardu MSSF, gdzie opisana została powszechnie stosowana praktyka, zakres ujawnienia lub odpowiadający danej pozycji przykład. Należy przy tym zwrócić uwagę, że XBRL pozwala na tworzenie rozszerzeń słownika (ang. extensions) o pojęcia specyficzne dla danej branży czy przedsiębiorstwa.

Mechanizm tworzenia rozszerzeń polega na tym, że jeśli w podstawowym katalogu taksonomii nie ma znacznika XBRL do odpowiedniego oznaczenia danej pozycji w sprawozdaniu finansowym, należy go utworzyć. Jednocześnie trzeba wskazać, której z istniejących pozycji taksonomii podstawowej dane rozszerzenie jest najbliższe – ten mechanizm nazywa się potocznie „kotwiczeniem”. W praktyce umożliwi to emitentom dodanie tzw. taksonomii rozszerzonej do elementów podstawowej, zgodnie z przyjętymi zasadami ich znakowania. W związku z faktem, że lista pozycji zawartych w taksonomii jest stosunkowo obszerna, jak również uwzględniając możliwość stosowania rozszerzeń, ocenia się, że dokonanie właściwego przypisania elementów taksonomii do pozycji sprawozdania finansowego będzie wymagać nie tylko biegłej znajomości samej taksonomii, lecz także wymogów zawartych w MSSF, z którymi dane elementy są związane.

DALSZE KROKI, CZYLI JAK SIĘ PRZYGOTOWAĆ?

Nowy format sprawozdawczości emitentów papierów wartościowych, w szczególności dla skonsolidowanych sprawozdań finansowych przygotowywanych zgodnie z MSSF, pociąga za sobą konieczność zmian w dotychczasowych procesach raportowania. Proces wdrożenia raportowania XBRL można przedstawić następująco:

ETAP I

Identyfikacja elementów taksonomii MSSF właściwych dla poszczególnych pozycji skonsolidowanego sprawozdania finansowego

ETAP II

Stworzenie taksonomii rozszerzonej o elementy specyficzne dla danego przedsiębiorstwa i powiązanie ich z taksonomią MSSF

ETAP III

Przeprowadzenie procesu oznakowywania skonsolidowanego sprawozdania finansowego przy użyciu języka znaczników XBRL

ETAP IV

Przygotowanie w formacie XHTML raportu rocznego emitenta, na który składa się m.in. skonsolidowane sprawozdanie finansowe oznakowane w standardzie iXBRL

ETAP V

Publikacja raportu rocznego w postaci elektronicznej

Dlaczego XBRL?

Standard XBRL otwiera szereg nowych możliwości, ponieważ zapisane w nim informacje są jasno określone, porównywalne oraz można je łatwo przekształcać na inne formaty. Pozwala tak zapisać informacje, aby systemy przetwarzające dane mogły wyszukać, przetworzyć, pogrupować i analizować dane ze sprawozdania, czyli określić charakter i klasyfikację danych liczbowych, w jakiej walucie zostały przedstawione, jakiej daty lub okresu dotyczą itd. Ta cecha XBRL, czyli przypisanie jednoznacznych atrybutów do danych, zapewnia możliwość automatycznego zidentyfikowania, rozpoznawania, przetwarzania oraz przechowywania informacji. XBRL zmienia tylko format, a nie treść informacji, czyniąc ją rozpoznawalną dla systemów komputerowych i baz danych. Pozwala to np. na analizę dużych ilości informacji finansowych bez szeroko zakrojonego i uciążliwego przetwarzania ręcznego, umożliwia też użytkownikom porównywanie informacji liczbowych zawartych w sprawozdaniach finansowych różnych emitentów. Ułatwia to proces automatyzacji gromadzenia danych na potrzeby analiz.

Dodatkowo w znacznym zakresie ogranicza utrudnienia związane z językiem, w jakim sporządzone są sprawozdania finansowe – znaczniki XBRL są uniwersalne i jednoznaczne, chociaż ich nazwy opisowe będą różne w zależności od języka kraju emitenta. Ponadto informacje XBRL nadające się do odczytu maszynowego można łatwo przekształcić na inne formaty, które będą czytelne dla edytorów SQL lub Excel, co pozwala uniknąć ponownego, uciążliwego ręcznego wprowadzania danych. Taksonomia MSSF obejmuje blisko 7 tys. identyfikatorów. Właściwe oznaczenie raportów będzie wymagało nie tylko biegłej znajomości rozbudowanej taksonomii, ale również innych aspektów oznaczania danych w XBRL. Wiedza i doświadczenie ekspertów w zakresie MSSF oraz taksonomii XBRL pozwolą maksymalnie zaoszczędzić czas niezbędny do sporządzania raportu rocznego zgodnie z nowymi wymogami oraz uniknąć błędów przy oznaczaniu sprawozdania finansowego.

Ponieważ proces oznaczania sprawozdania finansowego przy użyciu znaczników XBRL, szczególnie po raz pierwszy, może być czasochłonny, niezbędne będzie właściwe zaplanowanie terminów sporządzenia sprawozdań finansowych oraz techniczne przygotowanie organizacji do sporządzania raportów rocznych w formacie XHTML (ze znacznikami w iXBRL). Jest to również o tyle istotne, że zgodnie ze stanowiskiem ESMA sprawozdanie sporządzone w ESEF będzie stanowiło element statutowej sprawozdawczości i będzie obowiązkowo składane łącznie z raportem rocznym w dotychczasowym formacie.

NA MIARĘ POTRZEB

KPMG tworzy narzędzie dostosowane do lokalnych potrzeb rynku, które pomoże w standaryzacji i automatyzacji procesu przygotowywania rocznych sprawozdań finansowych zgodnych z ESEF oraz umożliwi osobom odpowiedzialnym za sprawozdawczość finansową przygotowanie się do spełnienia nowych wymogów sprawozdawczych. Zainteresowanych zapraszamy do kontaktu z autorami artykułu.

Warto wspomnieć, że ESMA zorganizowała w 2017 r. warsztaty z pracownikami działów sprawozdawczości finansowej wybranych emitentów z UE, podczas których oznaczyli oni swoje sprawozdania w standardzie iXBRL w udostępnionym do tego celu oprogramowaniu. Według opinii zebranych po warsztatach oznaczenie danych jest oceniane raczej jako zadanie o średnim poziomie trudności, jednak czasochłonne, szczególnie przy pierwszym znakowaniu. Jak wspomniano wcześniej, standardy techniczne przygotowane przez ESMA zostały zatwierdzenie przez Komisję Europejską – stały się więc prawem bezpośrednio obowiązującym w Polsce. Z tego powodu zespoły zajmujące się sprawozdawczością emitentów powinny rozpocząć przygotowania do wdrożenia ESEF. Proces oznaczania sprawozdania finansowego przy użyciu znaczników XBRL, szczególnie po raz pierwszy, może być czasochłonny.

Nowe wymogi z pewnością wpłyną na czas potrzebny na przygotowanie raportowania, co przekłada się na konieczność odpowiedniego zaplanowania procesu sporządzenia raportów rocznych, sprawozdań finansowych i ich badania. Sporządzenie raportu rocznego w nowym formacie z pewnością nie jest zadaniem, które można z powodzeniem wykonać w krótkim czasie, bez wcześniejszego przygotowania.

Taksonomia jest obszerna – jej poprawne stosowanie wymaga nie tylko znajomości tego „słownika”, ale również biegłej znajomości MSSF. Przy pierwszym sporządzaniu sprawozdania w formacie ESEF i przy użyciu XBRL mogą pojawić się trudności interpretacyjne oraz natury technicznej – jest to naturalne w przypadku stosowania nowych wymogów. Należy uwzględnić nie tylko konieczność zapewnienia odpowiednich narzędzi do stworzenia raportu. Konieczne jest także zaangażowanie w proces osób mających odpowiednią wiedzę i umiejętności w biegłym poruszaniu się po taksonomii XBRL. W momencie sporządzania sprawozdania rocznego i przy zbliżających się terminach publikacji pozwoli to zaoszczędzić czas potrzebny na techniczne oznaczenie samego sprawozdania, uniknąć w nim błędów i skupić się na weryfikacji poprawności kwot wykazanych w sprawozdaniu. ■ 

© 2020 KPMG Sp. z o.o., polska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i członek globalnej organizacji KPMG składającej się z niezależnych spółek członkowskich stowarzyszonych z KPMG International Limited, prywatną spółką angielską z odpowiedzialnością ograniczoną do wysokości gwarancji. Wszelkie prawa zastrzeżone.


Więcej informacji na temat struktury globalnej organizacji KPMG można znaleźć na stronie o strukturze zarządczej.

Informacje zawarte w niniejszej publikacji mają charakter ogólny i nie odnoszą się do sytuacji konkretnej firmy. Ze względu na szybkość zmian zachodzących w polskim prawodawstwie prosimy o upewnienie się w dniu zapoznania się z niniejszą publikacją, czy informacje w niej zawarte są wciąż aktualne. Przed podjęciem konkretnych decyzji proponujemy skonsultowanie ich z naszymi doradcami.

Bądź z nami w kontakcie

 

Want to do business with KPMG?

 

loading image Zapytanie ofertowe (RFP)