close
Share with your friends

Pracownik powinien wykorzystać zaległy urlop wypoczynkowy do 30 września | Anna Białecka

Zaległy urlop należy wykorzystać do 30 września

Przypominamy, iż zgodnie z przepisami kodeksu pracy urlop, który nie został wykorzystany przez pracownika w danym roku kalendarzowym, powinien zostać wykorzystany do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego.

Anna Białecka KPMG w Polsce

aplikant radcowski, młodszy prawnik, Kancelaria prawna D.Dobkowski Sp.k. stowarzyszona z KPMG w Polsce

KPMG w Polsce

Kontakt

Powiązane treści

Mężczyzna pijący kawę

Prawo do urlopu wypoczynkowego

Wynikające z Konstytucji RP prawo każdego pracownika do wypoczynku zostało sprecyzowane między innymi przepisami kodeksu pracy – art. 152 i następnymi. Zgodnie z tymi przepisami pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego.

Należy zwrócić uwagę na istotne zasady dotyczące urlopu wypoczynkowego. Pierwszą z nich jest to, iż prawo to przysługuje corocznie – oznacza to, że prawo do tego urlopu powstaje cyklicznie oraz jest powiązane z rokiem kalendarzowym. Warto podkreślić, iż prawo do urlopu nie przysługuje za każdy rozpoczęty rok pracy czy za każdy przepracowany rok u danego pracodawcy, ale prawo to powstaje z początkiem danego roku. W praktyce oznacza to, iż z dniem 1 stycznia każdego roku każdy pracownik nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego w wysokości określonej przepisami kodeksu pracy. Wyjątkiem jest sytuacja, w której to pracownik podejmuje pracę po raz pierwszy w roku kalendarzowym. Zgodnie z art. 153 § 1 kodeksu pracy w takiej sytuacji pracownik uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

Drugim elementem urlopu wypoczynkowego jest jego odpłatność. W czasie wykorzystywania urlopu wypoczynkowego przez pracownika, zgodnie z art. 172 kodeksu pracy, zachowuje on prawo do wynagrodzenia w pełnej wysokości, tj. takiego, jakie by uzyskał, gdyby w tym czasie pracował.

Kolejnym elementem urlopu wypoczynkowego jest to, że pracownikowi przysługuje prawo do nieprzerwanego odpoczynku. Oznacza to, iż co do zasady urlop powinien być udzielany pracownikowi w całości, tj. w wymiarze przysługującym pracownikowi w danym roku kalendarzowym (z zastrzeżeniem art. 1672 kodeksu pracy, który reguluje kwestie urlopu „na żądanie”). Jednak na wniosek pracownika urlop może być podzielony na części (art. 162 Kodeksu pracy). Przepisy kodeksu pracy stanowią, iż w przypadku wykorzystania urlopu w częściach co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Wyjątkiem od tej reguły jest art. 167 kodeksu pracy, który umożliwia pracodawcy odwołanie pracownika z urlopu – jednak tylko, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu.

Nierozłącznym elementem prawa pracownika do urlopu wypoczynkowego jest jego niezbywalność (jest to prawo osobiste). Oznacza to, iż pracownik nie może ani przenieść uprawnienia do przysługującego mu urlopu na inną osobę, ani zrzec się skutecznie prawa do urlopu. Co więcej, zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 1967 roku (sygn. akt I PR 53/67), niezbywalność urlopu wypoczynkowego dotyczy zarówno urlopu bieżącego, jak i urlopu niewykorzystanego (zaległego). 

W jakiej wysokości należy się pracownikowi urlop?

Kodeks pracy wprowadza jednolity dla wszystkich pracowników wymiar urlopu wypoczynkowego, który jest niezależny od rodzaju wykonywanej pracy czy podstawy nawiązania stosunku pracy.

Zgodnie z przepisem art. 154 kodeksu pracy wymiar urlopu wynosi:

     1.  20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,

     2.  26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Zgodnie z art. 155 kodeksu pracy do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się przewidziany programem nauczania czas z tytułu ukończenia:

     1.  zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,

     2.  średniej szkoły zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,

     3.  średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych – 5 lat,

     4.  średniej szkoły ogólnokształcącej – 4 lata,

     5.  szkoły policealnej – 6 lat,

     6.  szkoły wyższej – 8 lat.

Okresy nauki, o których mowa powyżej, nie podlegają sumowaniu.

Należy jednak pamiętać, iż wiele grup zawodowych – np. nauczyciele, nauczyciele akademiccy, sędziowie czy prokuratorzy na podstawie przepisów szczególnych – jest uprawnionych do urlopów wypoczynkowych w większym wymiarze niż tym wynikającym z kodeksu pracy.

Przepisy kodeksu pracy zawierają również przepisy regulujące wymiar urlopu wypoczynkowego i sposób jego obliczania w odniesieniu do pracowników, którzy są zatrudnieni w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wymiar urlopu pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy jest uzależniony od wymiaru czasu pracy. Wymiar urlopu ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy danego pracownika, przyjmując za podstawę wymiar urlopu określony dla pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy.

Do kiedy trzeba wykorzystać urlop?

Kodeks pracy wprowadza ograniczenia co do terminu, w jakim pracownik powinien skorzystać z urlopu. Zgodnie z art. 168 kodeksu pracy pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego do końca września następnego roku kalendarzowego.

Należy jednak podkreślić, iż niewykorzystanie przez pracownika zaległego urlopu wypoczynkowego do końca września kolejnego roku kalendarzowego nie powoduje utraty przysługujących mu uprawnień urlopowych. W przypadku urlopów wypoczynkowych mają zastosowanie przepisy dotyczące 3-letniego terminu przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy przewidziane w przepisie art. 291 § 1 kodeksu pracy.

Doktryna prawa podkreśla, że pracownik nie może uchylać się od wykorzystania zaległego urlopu do 30 września roku kalendarzowego następującego po roku, w którym pracownik nabył do niego prawo. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 stycznia 2006 roku (sygn. akt I PK 124/05) uznał, że pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop, nawet gdy ten nie wyraża na to zgody.

Kara za niewykorzystanie urlopy wypoczynkowego dla pracodawcy?

Należy wskazać, że nieudzielenie urlopu wypoczynkowego do dnia 30 września roku kalendarzowego następującego po roku, w którym pracownik nabył do niego prawo, może zostać potraktowane jako wykroczenie przeciwko prawom pracownika zagrożone karą grzywny. Zgodnie z art. 282 § 1 kodeksu pracy kto, wbrew obowiązkowi, nie udziela przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego lub bezpodstawnie obniża wymiar tego urlopu, podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.

Informacje zawarte w niniejszej publikacji mają charakter ogólny i nie odnoszą się do sytuacji konkretnej firmy. Ze względu na szybkość zmian zachodzących w polskim prawodawstwie prosimy o upewnienie się w dniu zapoznania się z niniejszą publikacją, czy informacje w niej zawarte są wciąż aktualne. Przed podjęciem konkretnych decyzji proponujemy skonsultowanie ich z naszymi doradcami.

Bądź z nami w kontakcie

 

Want to do business with KPMG?

 

loading image Zapytanie ofertowe (RFP)