• dr Fatima Mohmand, autor |
  • Anna Panek, autor |

Jak już sygnalizowaliśmy do 17 grudnia 2021 roku, do polskiego systemu prawnego, zaimplementowana powinna zostać Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 roku w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii. W naszej poprzedniej publikacji Whistleblowing w kontekście prawa pracy” informowaliśmy Państwa o udostępnieniu na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów założeń do projektu ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa.

18 października 2021 roku na wniosek Ministra Rodziny i Polityki Społecznej do Rządowego Centrum Legislacji złożony został projekt ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa. Projekt ustawy nakłada na pracodawców szereg obowiązków związanych z zapewnieniem bezpiecznych i poufnych kanałów i procedur zgłaszania naruszeń oraz działań następczych.

Jakie działania musi podjąć pracodawca, aby dostosować się do nowych przepisów?

Zgodnie z projektem ustawy, wraz z jej wejściem w życie, pracodawcy będą zobowiązani do utworzenia regulaminu zgłoszeń wewnętrznych, który będzie stanowił o sposobach (kanałach) i procedurze zgłaszania naruszeń i podejmowania działań następczych. Treść dokumentu będzie musiała być poddana konsultacjom z zakładową organizacją związkową albo z przedstawicielami pracowników, jeśli u pracodawcy nie działają związki zawodowe, a następnie przedstawiona pracownikom. Regulamin zgłoszeń będzie musiał określać w szczególności podmioty upoważnione do przyjmowania zgłoszeń, kanały i sposób przyjmowania zgłoszeń, informację, czy procedura wewnątrzzakładowa obejmuje zgłoszenia anonimowe oraz sposób i termin dostarczenia zgłaszającemu informacji zwrotnych. Kanały zgłoszeń wewnętrznych będą musiały zapewnić możliwość dokonania zgłoszenia pisemnego lub ustnego i powinny zostać dostosowane do specyfiki danego pracodawcy.

Regulamin wejdzie w życie po upływie 2 tygodni od dnia podania go do wiadomości pracowników. Pracodawca będzie zobowiązany do zapoznania z jego treścią każdego nowego pracownika przed dopuszczeniem go do pracy.

W celu ochrony sygnalisty pracodawca będzie musiał zapewnić, iż tożsamość osoby dokonującej zgłoszenia oraz informacje podane przez sygnalistę nie zostaną ujawnione osobom nieupoważnionym. 

Ochrona pracowników przed działaniami odwetowymi

Projekt ustawy przewiduje również, iż wobec osoby dokonującej zgłoszenia nie mogą być podejmowanie działania odwetowe, co więcej osoba taka nie może być niekorzystnie traktowana z powodu dokonania zgłoszenia. Poprzez działanie odwetowe, zgodnie z projektem ustawy, należy rozumieć bezpośrednie lub pośrednie działanie lub zaniechanie, które jest spowodowane zgłoszeniem lub ujawnieniem publicznym i które narusza lub może naruszyć prawa zgłaszającego lub wyrządza lub może wyrządzić szkodę zgłaszającemu.

Projekt ustawy przewiduje katalog czynności jakie mogą stanowić niekorzystne traktowanie (chyba, że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami), m.in. jest to:

a)     wypowiedzenie lub rozwiązanie bez wypowiedzenia stosunku pracy,

b)     niezawarcie umowy o pracę na czas określony po rozwiązaniu umowy o pracę na okres próbny, niezawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony lub niezawarcie umowy o pracę na czas nieokreślony, po rozwiązaniu umowy o pracę na czas określony – w sytuacji gdy pracownik miał uzasadnione oczekiwanie, że zostanie z nim zawarta taka umowa,

c)     obniżenie wynagrodzenia za pracę,

d)     wstrzymanie awansu albo pominięcie przy awansowaniu,

e)     pominięcie przy przyznawaniu innych niż wynagrodzenie świadczeń związanych z pracą,

f)      wstrzymanie udziału lub pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe.

Warto również zauważyć, iż projekt ustawy przewiduje ochronę przed działaniami odwetowymi również w stosunku do osób zatrudnionych na podstawie innej niż stosunek pracy.

Kto i kiedy powinien ustanowić wewnętrzne procedury ochrony sygnalisty i wewnętrzne kanały zgłoszeń?

Obowiązek ustanowienia wewnętrznych kanałów zgłoszeń i procedur zgodnych z nowymi przepisami odnosić się będzie obligatoryjnie do wszystkich podmiotów sektora publicznego oraz do podmiotów sektora prywatnego, o ile spełnią przynajmniej jedno z następujących kryteriów:

  • zatrudniają 50 lub więcej pracowników,
  • bez względu na liczbę zatrudnionych pracowników – w przypadku wykonywania usług w zakresie unijnych usług finansowych oraz rynków kapitałowych, usług w zakresie bankowości, kredytów, inwestycji, ubezpieczeń i reasekuracji, produktów w zakresie emerytur zakładowych lub indywidualnych produktów emerytalnych, papierów wartościowych, funduszy inwestycyjnych i usług płatniczych.

Pozostałe podmioty będą miały możliwość przyjęcia regulaminu zgłoszeń wewnętrznych na zasadzie dobrowolności.

Organizacje zatrudniające 250 lub więcej pracowników będą zobowiązane do wdrożenia systemu ochrony sygnalistów zgodnego z nowymi wymogami wraz z wejściem w życie ustawy. Termin na wykonanie wyżej wskazanych obowiązków będzie zatem bardzo krótki.

Dla podmiotów zatrudniających od 50 do 249 pracowników termin na ustanowienie systemu ochrony sygnalisty upłynie 17 grudnia 2023 roku.

Odpowiedzialność karna za naruszenie przepisów

Projekt ustawy przewiduje, iż pracodawca, który nie ustanowi w ustalonych terminach wewnętrznych procedur i kanałów zgłoszeń albo ustanowiona przez niego procedura będzie naruszać treść regulacji zawartych w projektowanej ustawie - będzie odpowiadał za przestępstwo zagrożone karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat trzech.

Takiej samej odpowiedzialności karnej podlegać będzie pracodawca, który będzie utrudniał dokonywania zgłoszeń, podejmie działania odwetowe, bądź naruszy obowiązek zachowania poufności tożsamości wobec sygnalisty.

Zgodnie z projektem ustawy, przepisy mają wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Należy zaznaczyć, iż powyższe informacje są pierwszym projektem ustawy, co oznacza, iż ostateczna treść przyjętych przepisów może różnić się od obecnie proponowanych. Będziemy na bieżąco informować o pracach związanych z tym projektem ustawy.