close
Share with your friends

De impact van COVID op de maatschappij is enorm, en ook bij verzekeraars was het in 2020 'alle hens aan dek' toen het virus zich over Europa verspreidde. Toch was een pandemie voor deze sector geen verrassing: bij veel verzekeraars was een pandemie al één van de scenario's in de Own Risk and Solvency Assessment (ORSA). De financiële gevolgen van COVID voor verzekeraars blijven vooralsnog beperkt. Het is verleidelijk om te concluderen dat dat komt door de ORSA, en het inzicht dat daaruit volgt. Toch is dat niet helemaal juist: het pandemie-scenario in de ORSA spiegelde veel eenvoudiger consequenties voor dan in de werkelijkheid bleek. De COVID-epidemie leert ons dat je bij een scenario-analyse (zoals in de ORSA) veel breder moet kijken dan alleen naar de 'eerste orde' verzekeringstechnische impact. Risico's zijn met elkaar verbonden, en voor een goede risicoschatting is het belangrijk deze in samenhang te bekijken. 

Scenario voor een pandemie

In de jaarlijkse ORSA wordt verzekeraars gevraagd een eigen inschatting te maken van het risicoprofiel van de onderneming. Een centraal onderdeel hierin is een aantal scenario's, opgesteld door de verzekeraar zelf, van mogelijke gebeurtenissen met een negatieve invloed op de verzekeraar. Veel verzekeraars hadden als onderdeel van die scenario-set al een scenario voor een pandemie, vaak gebaseerd op de Spaanse griep aan het begin van de 20e eeuw. De gevolgen van die Spaanse griep werden echter alleen in directe, financiële termen doorgerekend: een extra schadelast door een verhoogde sterfte of ziekteverzuim.

Kijkend naar de COVID-pandemie is dat natuurlijk ook gebeurd. Het CBS rapporteert over 2020 een oversterfte van ca. 13.000 personen. Zo hoog is de oversterfte sinds de Tweede Wereldoorlog niet geweest[1]. Daarnaast kende 2020 het hoogste ziekteverzuim sinds 2003[2]. Toch is deze extra schadelast niet het grootste probleem voor de verzekeringssector. De hele maatschappij is tot stilstand gekomen en de verzekeraars merken dat op alle fronten: de financiële markten bewogen heftig, alle werkzaamheden moesten vanuit huis worden gedaan, bij schadeverzekeringen veranderden de risico's, en er was een hoger verzuim en lagere belastbaarheid bij het eigen personeel. De pandemie manifesteert zich op veel meer vlakken dan alleen een andere sterfte of ziekteverzuim. En hoewel 2020 achter de rug is, zijn er ongetwijfeld effecten die nog zichtbaar moeten worden: het lage aantal faillissementen in het jaar na de corona-uitbraak lijkt bijvoorbeeld slechts een stilte voor de storm. Het feit dat er minder bedrijven zijn, betekent dat er ook minder klanten zijn om premie te betalen.

De rol van verzekeraars bij een pandemie

De verzekeringssector mag trots zijn. Daar waar de verzekeringsmaatschappijen tijdens de financiële crisis als deel van het probleem werden gezien, staan ze in de coronacrisis vooralsnog fier overeind om hun functie in de maatschappij te vervullen. Wel is er een belangrijke les te leren om ook voorbereid te zijn op een nieuwe crisis, die in alle aspecten anders zal zijn dan de crises die we in het verleden gehad hebben. Deze les gaat over de verbondenheid van risico's: de impact van een grote crisis staat niet op zichzelf (bijvoorbeeld een hogere sterfte). Een flinke crisis raakt de maatschappij en daardoor de verzekeraar vanuit meerdere hoeken. Een goede scenario-analyse schetst een onderliggende oorzaak en beschrijft de context waarmee de samenhang van risico's duidelijk wordt.

Verzekeraars zullen hun pandemie-scenario in de volgende update van de ORSA ongetwijfeld stevig onder de loep nemen. Aangespoord door de toezichthouder[3] dient de macro-economische onzekerheid een plek te krijgen in de eigen inschatting van het risicoprofiel. Maar naast deze focus op het actuele pandemie-scenario, is de geleerde les een niet te missen uitnodiging om over de volle breedte van de scenario-set na te denken over mogelijke samenhang van risico's en impact. Op die manier kunnen in de volgende crisis de verzekeraars wederom doen waar ze voor zijn opgericht: het beschermen van hun polishouders tegen onverwachte gebeurtenissen, juíst in onzekere tijden.