close
Share with your friends

In het nieuwe pensioenstelsel wordt de relatie tussen beleggingsrendementen en het uiteindelijke pensioen van deelnemers directer en explicieter. In dit artikel beschrijven wij hoe de fiduciaire rol van pensioenfondsen hiermee nog belangrijker wordt en verkennen wij een aantal praktische uitdagingen.

Pensioenakkoord en fiduciaire rol pensioenfondsen

Afgelopen zomer hebben het kabinet en sociale partners overeenstemming bereikt over de uitwerking van het pensioenakkoord uit 2019. Kenmerkend voor het nieuwe pensioenstelsel is dat de afhankelijkheid van de pensioenen van het beleggingsrendement verder is geëxpliciteerd. Dit is ons inziens ook logisch, omdat pensioenen thans vooral gefinancierd worden vanuit de beleggingsrendementen en veel minder vanuit de ingelegde premies

Omdat de pensioenen in het nieuwe stelsel mee-ademen met de beleggingsrendementen, wordt de fiduciaire verantwoordelijkheid van pensioenfondsen nog belangrijker. Met deze verantwoordelijkheid bedoelen we dat pensioenfondsen de aan hen toevertrouwde middelen als een goed huisvader moeten beleggen, omdat zij dit niet voor eigen rekening doen maar voor die van de deelnemers. Alhoewel dit natuurlijk ook in het huidige stelsel van pensioenfondsen wordt vereist, neemt het belang van de fiduciaire verantwoordelijkheid toe gezien de directe relatie tussen de behaalde beleggingsrendementen en het uiteindelijke pensioen van deelnemers. Deze directe relatie is in het huidige stelsel in mindere mate aanwezig, aangezien nu nog de pensioenaanspraken ten principale leidend zijn voor de pensioenopbouw.

Invulling geven aan de hernieuwde fiduciaire rol van pensioenfondsen is echter geen sinecure. Van pensioenfondsbestuurders wordt onder meer gevraagd om een risicohouding – en een hierop afgestemd beleggingsbeleid per leeftijdscohort – vast te stellen. Zij moeten rekenregels opstellen over hoe het beschermingsrendement en overrendement worden bepaald en toegerekend. Ook moeten zij binnen de wettelijke kaders bepalen wat de beoogde omvang is van de solidariteitsreserve (buffer voor het delen van risico's), op welke wijze deze wordt gevuld en de regels voor het onttrekken aan de reserve.

Met al deze vraagstukken neemt de complexiteit voor bestuurders op dit domein toe. Natuurlijk moeten pensioenfondsen nu ook al veel beleggingsbeslissingen nemen, maar de mate van differentiatie binnen een fonds en het evenwichtig afwegen van de belangen van alle deelnemersgroepen vraagt veel van de specifieke kennis en deskundigheid van bestuurders. Daar waar nodig zullen pensioenfondsen hun governance en de invulling hiervan moeten aanpassen. Het ligt volgens ons in de lijn der verwachtingen dat meer fondsen onafhankelijke bestuurders zullen aanstellen, met specifieke expertise op het gebied van vermogensbeheer en risicomanagement.

 

Samenvatting nieuw pensioenstelsel

  • Het nieuwe pensioenstelsel moet uiterlijk 1 januari 2026 in werking treden. 
  • Er komen twee pensioenregelingen: de bestaande premieregeling – die op onderdelen wordt aangepast – en het nieuwe pensioencontract. 
  • Pensioenpremies worden door het pensioenfonds collectief belegd. Jaarlijks wordt het collectief behaalde beleggingsresultaat vastgesteld en toegerekend aan de individuele deelnemers op basis van een vooraf gedefinieerde risicohouding per deelnemersgroep. 
  • Het beleggingsrendement bestaat uit het beschermingsrendement om renteschokken op te vangen en het overrendement als vergoeding voor het dragen van beleggingsrisico. 
  • Deelnemers krijgen geen pensioenaanspraken meer toegekend, maar bouwen een persoonlijk voor de uitkering gereserveerd vermogen op. 
  • Na de pensioendatum wordt periodiek een deel uit het gereserveerde vermogen gebruikt ten behoeve van de pensioenuitkering, gebaseerd op een prudent projectierendement. 
  • Om van het huidige naar het nieuwe pensioenstelsel te komen dienen werkgevers en pensioenuitvoerders een transitieplan en een implementatieplan op te stellen.

 

Administratieve complexiteit

Het nieuwe pensioencontract leidt niet alleen tot bestuurlijke vraagstukken, maar ook tot praktische uitdagingen. De huidige administratieve systemen van pensioenfondsen en hun uitvoeringsorganisaties zijn veelal niet ingesteld op het nieuwe pensioencontract waarbij persoonlijke vermogens geadministreerd moeten worden. Deze systemen zullen dus aangepast moeten worden.

Wij voorzien dat vooral uitvoeringsorganisaties die zich richten op uitkeringsregelingen, al dan niet in combinatie met de aanwezigheid van legacy-systemen, op korte termijn aan de slag moeten om hun systemen aan te passen. Onze ervaring leert dat een robuuste en beheerste overgang van beleggingssystemen al snel enkele jaren vergt. De mogelijke afhankelijkheid van softwareleveranciers is hierbij een complicerende factor.

Vanzelfsprekend geldt dat de te maken keuzes bij de invulling van het nieuwe pensioencontract uiteindelijk een belangrijke invloed hebben op de administratieve complexiteit. Indien fondsen er bijvoorbeeld voor kiezen om oude pensioenrechten niet in te varen in het nieuwe pensioencontract, moeten er twee separate administraties in stand worden gehouden. Dit zorgt uiteraard voor een hogere administratieve druk en bijbehorende kosten. De uitvoerbaarheid zal ons inziens dan ook een belangrijk onderdeel moeten zijn bij de bepaling van het nieuwe pensioencontract door sociale partners, pensioenfondsen en uitvoeringsorganisaties.

Zorgvuldige communicatie

Ook benadrukken wij de noodzaak voor pensioenfondsen om tijdig na te denken over een goede en zorgvuldige communicatie aan deelnemers. Dit geldt allereerst ten aanzien van de transitie naar een nieuw stelsel. Pensioenuitvoerders worden verplicht voor deze transitie een implementatieplan op te stellen. Daarin dient expliciet aandacht te worden besteed aan de technische uitvoerbaarheid, kosten en risico's in de uitvoering van de regeling en een evenwichtige belangenafweging. Hoewel uitlegbaarheid een belangrijk criterium is geweest voor de uitwerking van het pensioenakkoord, blijft de materie ingewikkeld. Het past daarom bij de fiduciaire rol van pensioenfondsen dat zij uitleggen welke keuzes door hen gemaakt moeten worden om te komen tot een nieuw pensioencontract, en transparant zijn over de gevolgen voor deelnemers.

Ook na de transitiefase blijft een zorgvuldige communicatie van vitaal belang. Pensioenfondsen moeten betrouwbare verwachtingen kunnen schetsen over het uiteindelijke pensioen op basis van het projectierendement en inzicht geven in de onzekerheden die hiermee samenhangen. Omdat het nieuwe pensioenstelsel individueler is ingericht met meer persoonlijke keuzevrijheid, neemt ook de zorgplicht van pensioenfondsen toe om hun deelnemers goed te informeren. Een goed voorbeeld hiervan is de keuze die deelnemers kunnen maken om 10% van hun pensioenvermogen op pensioendatum in één keer te laten uitkeren. De AFM heeft dan ook nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de versteviging en concretisering van de zorgplicht door pensioenfondsen.

Conclusie

In deze bijdrage hebben wij betoogd dat het pensioenakkoord hogere eisen stelt aan de fiduciaire verantwoordelijkheid van pensioenfondsen, omdat de relatie tussen vermogensbeheer (en behaald rendement) en hoogte van het pensioen directer en explicieter wordt dan in het huidige stelsel. Dit is zeker geen eenvoudige opgave, gezien de complexe beleggingsvraagstukken, hoge eisen aan de administratieve systemen, mogelijke afhankelijkheid van externe partijen en de noodzaak tot begrijpelijke en zorgvuldige communicatie richting deelnemers. Er zal dus een beroep worden gedaan op het verandervermogen van pensioenfondsen en hun bestuurders.

 

Dit artikel is geschreven door Wilfred Kevelam RA, partner bij KPMG Accountants en verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, en Tim Barlage, director bij KPMG Advisory.

Deze bijdrage is gepubliceerd in de september-editie van het tijdschrift Financial Investigator.