De behoefte aan menselijk fingerspitzengefühl blijft

  • Marc Hogeboom, Leadership |

5 minuten leestijd

Technologische- en economische ontwikkelingen, veranderende wet- en regelgeving, de invloed van de toezichthouder en de politiek: er zijn vele factoren die het auditvak op dit moment doen bewegen. In de blogserie The Audit Files bespreken KPMG-experts de ontwikkelingen in de wereld van audit. Deze keer: Marc Hogeboom, lid Raad van Bestuur en Head of Assurance bij KPMG Nederland.

Terug van (niet ver) weggeweest. Nadat ik tijdens een vorige crisis al lid van de Raad van Bestuur van KPMG Nederland mocht zijn, keerde ik begin dit jaar terug op die plek, niet wetende dat ik wederom met een crisis te maken zou krijgen. Zoals bij alle bedrijven is het ook bij KPMG alle hens aan dek in deze coronatijd. Toch is het mooi juist nu bestuurder te zijn. Het accountantsvak verandert snel en de pandemie geeft de ontwikkelingen een extra boost. Accountants kunnen hun relevantie nog meer aantonen.

Wie op 1 januari van dit jaar tegen mij gezegd zou hebben dat de ruim 3.000 medewerkers van KPMG massaal thuis kunnen werken, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit, zou ik voor gek hebben verklaard. Maar het blijkt heel goed te kunnen, zo is het afgelopen half jaar gebleken. In de eerste plaats omdat onze digitale backbone uitermate robuust is en medewerkers thuis konden werken alsof ze op kantoor waren. Vervolgens hebben professionals in het veld samen met ons Department of Professional Practice (DPP) gekeken naar de vaktechnische implicaties en hoe we daar als KPMG op willen reageren. Want nu we voorlopig niet fysiek naar klanten kunnen om daar ter plekke ons controlewerk te doen, is extra zekerheid een noodzaak. Het afgelopen half jaar hebben we met die nieuwe manier van werken meer dan duizend jaarrekeningen goedgekeurd. Een prestatie die mij trots maakt.

‘Kwaliteit’ als olifant in de kamer

In de jaren dat ik niet in de RvB zat en ik auditor was bij onze grote klant ING (2016-2020), heeft het accountantsvak veel over zich heen gekregen. Er zijn diverse rapporten verschenen waarin onze branche kritisch tegen het licht is gehouden. Inmiddels zijn twee kwartiermakers van start gegaan en wellicht leidt hun werk tot nieuwe maatregelen om de kwaliteit van de accountantscontrole te verbeteren. Wat daarbij alleen als een olifant in de kamer staat, is dat er nog altijd geen eenduidigheid is wat 'kwaliteit' precies inhoudt. Wanneer heeft de accountant goed werk geleverd? Is een dichtgedocumenteerd dossier voldoende? Of gaat het ook om het vervullen van de signaalfunctie? Welke rechte-rug-gesprekken heeft de accountant gevoerd? In de discussie hoor je veel stemmen. Maar een belangrijke stem ontbreekt vaak. Dat is die van commissarissen, voorname afnemers van accountants. Ik weet dat veel commissarissen heel tevreden zijn over de accountantscontrole. Daar zouden we als branche best meer aandacht aan mogen geven.

Ineens komt er dan weer een fraudezaak aan het licht zoals deze zomer bij Wirecard. Logisch dat er dan vraagtekens worden gezet bij het functioneren van de keten, ook bij de rol van de accountant. Als KPMG bestuderen we dit soort cases goed. Hier kunnen we altijd weer dingen van leren. Wat mij onder meer is opgevallen is dat Nederland verder is qua financiële regelgeving dan Duitsland. Dat de accountant tijdens algemene aandeelhoudersvergaderingen in Nederland bijvoorbeeld vragen beantwoordt van stakeholders, is uniek in de wereld. Ik heb dat als accountant van ING ook mogen meemaken. En hoewel ontzettend spannend, vind ik het eigenlijk heel goed dat accountants ook proactief het podium pakken om op die manier een bijdrage te kunnen leveren aan de transparantie rondom jaarrekeningen.

Nog steeds werk aan de winkel

Terecht constateren de recente onderzoeksrapporten dat accountants niet tevreden achterover mogen leunen. Het is nodig de kwaliteit waar mogelijk te verhogen. KPMG heeft de afgelopen jaren ingezet op een aantal speerpunten. Eén is onze organisatiecultuur. Ik ben er trots op dat die van ons, als enige van de Big4, donkergroen is gekleurd. We zijn erin geslaagd grote stappen vooruit te zetten. Zo is er veel meer onderlinge begeleiding en betrokkenheid gekomen. Fouten maken mag, mits we ervan leren: dat uitgangspunt zit nu diep in onze genen. Maar cultuur is niet het enige. We streven ook naar technologische innovaties. Klanten merken dat aan onze digital assurance. Dat is de voorkant van het controleproces. Aan de achterkant denken we na over de inrichting van onze processen. Van oudsher kent de accountancy een meester-gezel-relatie, waarbij je als accountant onderaan begint en het hele proces leert te beheersen. Maar misschien is het beter en effectiever meer in productielijnen te denken, in specialisaties, en daarbij delen van het proces ook uit te besteden. Dat doen we bijvoorbeeld met onze Service Centers in India. 

De behoefte aan menselijk fingerspitzengefühl blijft

Die outsourcing is nodig omdat kosten omlaag moeten. Dat vraagt de klant van ons. De kwaliteit verhogen in een uiterst concurrerende markt, hoe doe je dat? Je kunt je bijvoorbeeld afvragen of KPMG in de toekomst nog wel alle kantoren nodig heeft die we nu hebben. Thuiswerken, outsourcing en verdere digitalisering bieden ruimte om op een andere manier naar fysieke ruimtes te kijken. Maar digitalisering zal de accountant niet overbodig maken, zoals je wel eens hoort. Ik geloof daar niet in. Ja, er kan veel gedigitaliseerd worden, maar de belangrijkste taak van de accountant is het geven van interpretatie en duiding aan cijfers. Achter de getallen gaat een complexe wereld schuil en accountants geven daar inzicht in. Dat kan en zal niet worden vervangen door ICT. Een kritische blik en fingerspitzengefühl hebben computers niet. Bij een klant let je als accountant niet alleen op documenten, maar vallen ook dingen aan de cultuur op. Bijvoorbeeld hoe bestuurders zich opstellen naar medewerkers. Is dat open of meer gesloten en autoritair? Een computer of algoritme zal dat een zorg zijn. En over algoritmes gesproken: menselijke interpretatie is nodig om te bepalen of een algoritme beslissingen ethisch neemt of niet. Ook daarin horen accountants een rol te spelen.

In elke crisis en ook nu is er een gebrek aan vertrouwen in cijfers. Accountants moeten meer dan ooit hun rol pakken en waarmaken. Daarbij gaan niet-financiële indicatoren steeds belangrijker worden in de verslaglegging. Creëer je als organisatie werkgelegenheid? Wat is je bijdrage aan het klimaat? Hoe divers ben je? Accountants hebben de tools om een brug te slaan naar dit soort niet-financiële informatie die voor stakeholders in toenemende mate van belang is. Dat maakt ons vak relevanter dan ooit. Aan de instroom van nieuwe accountancystudenten dit jaar valt af te leiden dat veel jongeren dat gelukkig ook vinden. Mijn vrouw is kinderoncoloog. Dat is een beroep met een roeping. Accountants hebben, in een heel andere functie, ook een soort roeping. In financiën komt alles samen en over de cijfers kan gewoon geen enkele twijfel zijn. Als accountant mag je onderzoek doen en er iets van vinden. En het mooiste is dat de topman van ING of elk ander bedrijf dan ook naar je luistert.