close
Share with your friends

De energietransitie, een verhaal van keuzes voor bestaande en nieuwe spelers

De energietransitie, een verhaal van keuzes

energie kabels

De elektriciteitsrichtlijn uit het Clean Energy Package (Schone energie voor alle Europeanen) werd onlangs goedgekeurd. Aan de lidstaten om de daarin beschreven new deal voor energiegebruikers te implementeren. In de komende maanden moet België die new deal dus vertalen in federale en/of regionale regelgeving. Naar goede gewoonte laat ook deze EU-richtlijn ruimte voor keuzes qua beleidsuitvoering. Precies over die keuzes ging de laatste workshop, of round table, van 2019, georganiseerd in het kader van het Prime Foundation Partnership van Vlerick met KPMG[1].

Variabele tarieven, ook voor consumenten

Een van de keuzes die aan bod kwamen, was die van dynamische prijsstelling. Volgens de elektriciteitsrichtlijn zijn retailers namelijk verplicht om dynamische retailcontracten aan te bieden. Op welke manieren kunnen die worden vorm gegeven?

“Er bestaan diverse formules voor dynamische prijsstelling”, vertelt Magali Vercammen, Energy Sector Lead bij KPMG. “Ze verschillen naargelang de granulariteit van de meetperiode, bijvoorbeeld prijssignalen per uur, per half uur of per kwartier, en de mate van flexibiliteit van tijdsafhankelijke tarieven, de zogenoemde time of use tariffs.”

“Het is duidelijk dat dynamische prijsstelling onlosmakelijk verbonden is met slimme meters”, gaat ze verder. “Slimme meters die vanop afstand het verbruik kunnen sturen, bijvoorbeeld, openen interessante perspectieven: ze maken het mogelijk om de werking van bepaalde toestellen, zoals warmtepompen, af te stemmen op de uurtarieven van de elektriciteit en om zo het verbruik te verschuiven naar goedkopere daluren. Nog gesofisticeerder zijn realtimeprijsformules waarbij de consumententarieven continu de groothandelsprijzen volgen.”

“De verschillende lidstaten hebben verschillende vormen van dynamische prijsstelling ingevoerd – time of use pricing, real time pricing, critical peak pricing enzovoort”, vult Vlerick onderzoeker Ellen Beckstedde aan, die nauw betrokken was bij de voorbereiding en organisatie van de  workshop. “Innovatieve retailers zijn op de kar gesprongen. Zo komt Tibber[2] in Noorwegen en Zweden met een app die je zo kunt instellen dat je je elektrische auto oplaadt op momenten dat het elektriciteitstarief het laagst is. En het Britse Octopus Energy[3] is een voorbeeld van een retailer die al formules aanbiedt die de schommelingen op de groothandelsmarkt volgen – dagelijks of per half uur.”

Het belang van lokale energiegemeenschappen

De implementatie van de EU-beleidsdoelstellingen voor klimaat en energie betekent een transitie naar een koolstofarm energiesysteem waarin hernieuwbare energiebronnen een belangrijke plaats innemen, en nieuwe technologieën worden ontwikkeld en in gebruik genomen. Zo’n energiesysteem veronderstelt op zijn beurt een zekere mate van decentralisatie, waarbij de rollen van energieproducenten en –consumenten onvermijdelijk zullen veranderen. “Het uitgangspunt van de EU is dat de burger centraal staat in de energietransitie”, zegt professor Leonardo Meeus. “Nu al zijn er consumenten die een actieve rol spelen, onder meer in de productie van hernieuwbare energie of in het beheer van lokale netwerken.”

Die energiecoöperaties, opgezet door individuen of groepen, particuliere huishoudens, kleine bedrijven en lokale overheden, worden ook wel lokale energiegemeenschappen of burgergemeenschappen voor energie[4] genoemd.  “Van deze energiegemeenschappen wordt verwacht dat ze een belangrijke rol zullen spelen in de energietransitie: zij kunnen immers een concrete bijdrage leveren aan de ontwikkeling van duurzame alternatieven voor energieopwekking en -distributie en heel wat voordelen opleveren voor lokale gemeenschappen”, aldus nog Leonardo.

Peer-to-peer

Zoals slimme meters samenhangen met dynamische prijsstelling, zo is peer-to-peertrading of peer-to-peerhandel een begrip dat nauw verbonden is met energiegemeenschappen. “Ook voor peer-to-peerhandel zijn er verschillende formules”, vertelt Ellen. “Zo is sonnenCommunity[5] in Duitsland een aggregator van prosumenten – een kleinschalige virtuele elektriciteitscentrale, zeg maar. Powerpeers[6] in Nederland, enyway[7] in Duitsland en Bolt[8] in België bieden consumenten de keuze uit verschillende lokale producenten van hernieuwbare energie – particulieren, landbouwers en (kleine) bedrijven. Het Nederlandse Vandebron[9] combineert dan weer beide rollen.”

Uitdagingen en openstaande vragen

“Uiteraard komt dit nieuwe model niet zonder uitdagingen”, zegt Magali. “Meestal zal de lokale hernieuwbare productie maar een deel van de totale elektriciteitsbehoefte dekken, waardoor je als consument een back-upleverancier nodig hebt. Eenzelfde consument kan zijn elektriciteit dus niet alleen van verschillende energiebronnen betrekken, ook van verschillende leveranciers, bijvoorbeeld van een of meer lokale producenten en een traditionele retailer. De vraag is nu of lokale producenten aan dezelfde voorwaarden moeten voldoen als traditionele retailers – toegangscontracten met netwerkbeheerders, een contract van balancing responsible party of toegangsverantwoordelijke met Elia, verplichtingen inzake openbare dienstverlening en rapportage, enzovoort. Dat is momenteel nog niet wettelijk geregeld.”

“We hebben vroeger een gelijkaardige discussie gehad over aggregators”, glimlacht Leonardo. “Voor heel wat open kwesties moet nog een oplossing worden gezocht. Welke zijn de rollen en verantwoordelijkheden van de verschillende actoren, hoe zullen ze samenwerken, wie coördineert die samenwerking? Maar dat is normaal”, benadrukt hij. “Telkens als het ecosysteem verandert omdat er nieuwe spelers bij komen, rijst de vraag naar rollen en verantwoordelijkheden.”

Aan de slag

“De transitie naar schone, koolstofarme energie is cruciaal in de strijd tegen de klimaatverandering”, zegt Jorn De Neve, Partner Deal Advisory en Hoofd van de Energiesector bij KPMG. “Sinds onze laatste workshop is er heel wat gebeurd: in december 2019 heeft de Europese Commissie haar Green Deal gepubliceerd en haar voorstellen werden op 15 januari 2020 door het Europees Parlement goedgekeurd.”

“De energiesector zal een sleutelrol spelen in de energietransitie die vol inzet op de reductie van broeikasgassen. Daarom is het van het grootste belang dat de Europese energiemarkt volledig geïntegreerd, gekoppeld en gedigitaliseerd wordt. Dynamische retailcontracten, peer-to-peerhandel, energiegemeenschappen en andere retailinnovaties zijn manieren om dat doel te bereiken. Maar, zoals Leonardo al aanstipte, er moet nog grondig worden nagedacht hoe die nieuwe businessmodellen in de praktijk kunnen worden gebracht, welke de implicaties zijn voor de verschillende stakeholders en hoe een en ander moet vertaald worden in nationale wet- en regelgeving”, besluit hij.

Wat vonden de deelnemers aan de workshop?

 “75% van de CO2-emissies is energiegerelateerd. Het is dus een privilége om als energiebedrijf volop te kunnen bijdragen aan oplossingen voor de klimaatuitdaging waar we vandaag allemaal voor staan. Die oplossingen zijn niet steeds vanzelfsprekend, wel integendeel. Ze kunnen zelfs bestaande businessmodellen ten gronde in vraag stellen. Hierover in open debat kunnen treden met huidige en toekomstige betrokkenen is niet alleen verrijkend, het draagt tevens bij tot de interne reflecties over hoe de energietransitie aan te pakken en te realiseren.”

-Frank Schoonacker, Director Corporate Affairs EDF Luminus

Neem contact met ons op